۳:۳۰:۰۰ - پنج شنبه ۱۱ دی ۱۳۴۸
داغ کن - کلوب دات کام Balatarin اشتراک گذاری در فیس بوک تویت کردن این مطلب

دروازه سنگي خوي، بنايي به سبك معماري قديم قاهره

دروازه سنگي خوي، بنايي به سبك معماري قديم قاهره
خبرگزاري آريا- کنت دوگوبينو، سياح مشهور اروپايي، دروازه سنگي خوي را، در ايران بي نظير، و همچون بناهاي قديمي قاهره مصر عنوان مي كند. ساجده قهرمان زاد *خبرنگار خبرگزاري آريا آذربايجان غربي  به گزارش خبرگزاري آريا آذربايجان غربي، براساس داده هاي شهرسازي، عامل مهم شکل گيري شهرها، مفهومي بنام «مرکز» است. مركز به باور و […]

دروازه سنگي خوي، بنايي به سبك معماري قديم قاهره

خبرگزاري آريا- کنت دوگوبينو، سياح مشهور اروپايي، دروازه سنگي خوي را، در ايران بي نظير، و همچون بناهاي قديمي قاهره مصر عنوان مي كند.

ساجده قهرمان زاد

*خبرنگار خبرگزاري آريا آذربايجان غربي

 به گزارش خبرگزاري آريا آذربايجان غربي، براساس داده هاي شهرسازي، عامل مهم شکل گيري شهرها، مفهومي بنام «مرکز» است. مركز به باور و انديشه آدمي، محل جلوس حاكمان و فرمانداران آن شهر بوده  و حفظ و حراست از آن در گرو کشيدن حصار و خندق و پديدار شدن دروازه هايي براي عبور و مروربوده است.

به باور پژوهشگران، فضاي شهري بستري  براي حيات مدني  بوده كه در آن جريان مي يابد و همواره يکي از عناصر کالبدي در ساختار شهرهاي قديمي، علاوه بر کارکرد نظامي و دفاعي، براي تقويت کيفيت نمادين و هويت آن حصار و «دروازه ها» بودند.

در ساليان دور، دروازه‌هاي شهرها نقش آستانه و محل گذار از بيرون به درون را ايفا مي‌کرده‌اند. بسياري از فعاليت‌هاي اجتماعي، اقتصادي و آييني در کنار اين دروازه ها شکل مي گرفته است. گذرهاي اصلي شهر عموماً از دروازه‌ اي شروع و به دروازه‌اي ديگر ختم مي‌شده است.

ديوارهاي شهرها دژ پايدار امنيتي آن شهر را مستحكم مي ساخت و دروازه هاي تعبيه شده در چهارسو و زاويه هاي شهرها، نشان از تفكرات حاكم بر مدافعين دفاعي و نظامي آن زمان و حاكمان روز بوده است. اين ديوارها دروازه‌هايي براي عبور و مرور داشتند تا رفت و آمد کاروان‌هاي تجاري، مردم و شهروندان و بازرگانان به راحتي کنترل شود. امروزه تنها اثرات باقي‌مانده از ديوارهاي باشکوه اين شهرها، دروازه‌هايي هستند که پابرجا مانده و وقايع تاريخي زيادي را پشت سر گذاشته‌اند.

براي آشنايي با يكي از آثار و دروازه هاي باقي مانده از ازمنه ي قديم، باهم به يكي از شهرهاي آذربايجان غربي،  «خوي» سفر مي كنيم تا با اين دروازه شكوه و تمدن اين شهر،‌آشنا شويم.

 كافيست به شهر خوي وارد شوي تا باكمي پرسجو، به قسمت جنوبي بازارتاريخي شهر، يكي از بهترين جاذبه هاي اين شهر با نام محلي “قالاقاپيسي” برسي.

دروازه سنگي خوي، در مرکز شهر، و بالاتر از ميدان وليعصر و در شرق خيابان طالقاني داخل يک کوچه و جنوب بازار قديمي قرار دارد. ضلع شمالي دروازه آجري و به سبک جناقي است‌. ضلع‌جنوبي آن يک در ميان سنگ‌هاي خاکستري و سياه قرار دارد و به شکل قوس نيم‌دايره است که زير اين قوس دو شير ساده سنگ‌ تراشي شده است‌. دراين حصار،با خاکريزهايي به ضخامت ۶ متر و برج هايي مدور به ارتفاع ۸ متر و به قطر ۳ متر و برج ها هر کدام داراي روزنه هايي براي ديدباني و گذاشتن اسلحه در آن وجود داشته است.
ميراث فرهنگي با عمليات حفاري و محوطه سازي يک متر از بدنه و پايه هاي اصلي اين دروازه را که سالها در زير خاک دفن شده بود بيرون آوردند تا اين اثر تاريخي به شکل اوليه و اصلي خود بازگردد.
بناي اين دروازه در سال ۱۳۸۷ توسط  کارشناسان مرمت ميراث فرهنگي آذربايجان غربي با هدف رسيدن به کف اصلي، محوطه سازي و مرمت شد.
فضاي جلوي اين حصار، به همراه ايجاد فضاي سبز و گل كاري و زيباسازي اش نيز توسط شهرداري خوي در سال ۱۳۹۳ انجام گرفته است.

دروازه‌هاي ايران در گذشته دو نوع را شامل مي‌شدند،دروازه‌هاي سنگي و دروازه‌هاي آجري. دروازه سنگي تنها نمونه باقي‌مانده از نوع خود است.

به طور کلي در ساخت دروازه سنگي از دو نوع مصالح آجر و سنگ استفاده شده است و  مي توان بناي آن را به دو قسمت تقسيم کرد:
۱٫ضلع شمالي: بازار قديمي خوي به ضلع شمالي دروازه منتهي مي شود که در ساخت آن از آجر استفاده شده و طاق جناقي دارد.

۲٫ضلع جنوبي: اين قسمت به صورت کاملا موزون و هماهنگ نماسازي شده است و سنگ هاي خاکستري و سياه به صورت يکي در ميان بر روي هم قرار گرفته اند. اين چيدمان در نهايت به يک قوس نيم دايره (هلال) مي رسد و دو شير ساده در دو طرف اين قوس مشاهده مي شود که به شکل ايستاده حجاري شده اند.

نظرگاه تاريخي :
به باور تعدادي از مورخين، اين اثرزيبا، به دوره ايلخانيان مي رسد و امکان عمران و آباداني آن توسط ايلخانيان بوده باشد.

 پژوهشگراني ديگرنيز دروازه را مربوط به دوره قاجار مي‌دانند، انتساب دوم با توجه به سبک معماري اش و در مقايسه با آثار باقي مانده قاجاريه در تبريز و خود شهر خوي، معقول تر به ‌نظر مي‌رسد. آن گونه که از سبک معماري اين اثر بر مي‌آيد مي‌توان از ساخت دروازه در دوره قاجار سخن گفت چرا که آثار باقي مانده از قاجار در تبريز و خوي شباهت‌هاي بسياري به اين اثر دارند.

به گفته ي کارشناسان ميراث فرهنگي، دليل ديگري که ساخت اين بنا را در دوران قاجارمي رساند، اين است که ساخت آخرين حصار يا بدنه شهر به دستور عباس ميرزا نايب‌السلطنه (فرزند فتحعلي شاه قاجار) صورت گرفته است و شواهد، حکايت از پابرجا بودن آن تا سال ۱۳۲۰ خورشيدي دارند. و حضور مداوم و سالانه عباس ميرزا در شهر خوي، اين بحث را قوي تر مي نماياند.

از سوي ديگر، سر در باقي مانده اين بنا نشانه‌هاي معماري دوره ايلخاني را دارد و برخي کارشناسان معتقد هستند که معماران در زمان عمران و آباداني خوي به دستور همسر آباقاخان، دومين پادشاه سلسله ايلخاني، اين دروازه را ساخته‌اند.
بنابر نوشته ي كتب تاريخي خوي نوشته «محمدخان آقاسي» و همچنين«محمدامين رياحي»، اين دروازه در سال ۱۱۳۵ هجري توسط احمدخان دنبلي (حاكم خوي و آذربايجان در زمان کريم خان زند) ، مورد مرمت و بازسازي قرار گرفته است.

اين دروازه شاهد بسياري از وقايع تاريخي بوده است. هنوز جاي آثار گلوله‌هاي شليک شده توسط مهاجمين عثماني در آن به وضوح مشاهده  مي‌شود. جاي گلوله هاي برجاي مانده بر ديواره اين حصار، هنوز يادگشت سلحشوري جوانان مام وطن را در دفاع از كيان ايران و آذربايجان هميشه قهرمان را مي شود در آن ديد.
اگر گوش دل بدهي، هنوزهم صداي باروت هاي دژخيمنان ارمني و عثماني را مي تواني در آن بشنوي.

 اين قلعه در اثر حوادث گوناگون بارها تخريب و به دفعات مکرر تعمير و بازسازي شده است.آخرين ساختمان بنا با برج باروئي محکم و به سبک مهندسي مدرن، به دستور عباس ميرزا بوده است.

 حاج سيّاح، جهانگرد مشهور،وقتي به خوي مي‌رسد، هم آواز با اغلب سيّاحان، در كتاب خود مي‌نويسد:« شهر خوي، شهر ممتازي است در ايران كه قلعه و خيابان و بازار و دروازه شطرنجي و متقابل ساخته شده و سپهدار( يوسف خان گرجي) عراق (اراك) را شبيه خوي بنا كرده، لكن خوي با صفاتر و دلگشا تر است، كاروانسراها و بازار مستقيم و ارك حكومتي خوب و پستخانه و تلگرافخانه دارد، اهالي، مردمان با ذوق و اهل عيش هستند.»

کنت دو گوبينو، جهانگرد اروپايي نيز، از دروازه سنگي خوي در نوشته‌هاي خود نام برده و مي‌نويسد: «خوي شهر دلپذيري است، دروازه زيبايش به شيوه بناهاي قاهره، از مرمر سياه و سفيد ساخته شده است و من نظير آن را در هيچ جاي ديگر ايران نديده ام، اين دروازه بلافاصله به بازار باز مي‌شود.»

پيدا کردن وجه تشابه ميان شيوه معماري دروازه خوي و بناهاي قاهره از سوي نويسنده اي دقيق و باريک بين، مانند کنت دوگوبينو، قابل تأمل است.

اين بناي تاريخي و گردشگري، در محصوره اي از فضاي سبز و گل كاري هاي زيبا و دلنشينانه، با محوطه سازي  زيبا، هرساله پذيراي گردشگران داخلي و خارجي است. تا در فضايي مشعوف از تمدن و تاريخ، گوش دل به شنيدن گلوله هاي دفاع از وطن دليرمردان اين مرزوبوم باشند.

تبليغات
بانک پاسارگاد